Makale Özeti: Performansın Felsefesi ve Uygulama Hataları

SD_Dergi_Sayi19-50-53.sayfalar_Alper_Cihan.pdf

2011 yılında yazılmış olan bu yazı, Resmî Gazetenin 18.02.2011 tarih ve 27850 sayılı baskısında yayımlanmış olan YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARINDA DÖNER SERMAYE GELİRLERİNDEN YAPILACAK EK ÖDEMENİN DAĞITILMASINDA UYGULANACAK USUL VE ESASLARA İLİŞKİN YÖNETMELİK öngörülerek yazılmıştır. Üniversitelerde uygulanan A-B-C-D ve E kalemlerine ayrılmış hak ediş hesaplama yöntemi 2010 yılında YÖK Performans Yönetmeliği Komisyonu Üyesi olan yazar tarafından modellenmiş ve teklif edilmiştir. Uzun çalışmalar, toplantılar ve değişik üniversitelerde yapılan simülasyonlarla yönetmelik olarak vücut bulan ve kabul edilen sistem iddialı ve dünyanın akademik anlamda en adaletli sistemlerinden biridir. Özellikle, çalışan, üreten, eğiten, öğreten ve geliştireni desteklemeye yönelik ve objektif kriter ve gerçek yaşam koşullarına göre kalibrasyon imkanı olan bir sistem olarak hazırlanmış ancak uygulamada bir çok eksik veya kontrolsüzlüklerle karşılaşılmıştır.

Bu yazı, özellikle performans sistemlerinin sağlık hizmetlerinde uygulanışı, bu sistemlerin felsefi temelleri, ve pratikte ortaya çıkan yanlışlar/eleştiriler üzerinden bir değerlendirme yapar.

🧠 Ana Fikirler

1. Performans Sisteminin Kökeni ve Yapısı

• Performans sistemleri, kurumlara ek gelir sağlayan faaliyetlerin değerlendirilmesi ve ölçümlenmesine dayanır. Bu sistemde kurum dışında sağlanan faaliyetler “döner sermaye işletmesi” adıyla ayrı bir yapıda yürütülür.

2. Ödeme ve Ücretlendirme Yaklaşımı

• Yazıda döner sermaye ek ödeme sisteminin hak ediş ve katkı oranına göre belirlendiği, bunun da activity-based (faaliyete dayalı) bir sistem olduğu vurgulanır.
• Bu sistemde, çalışanın veya birimin verimliliğine göre ödeme yapılması amaçlanırken, uygulamada felsefi ve etik sorunlar ortaya çıkabildiği belirtilir.

3. Eleştiriler ve Felsefi Tartışma

• Performans sistemine yönelik eleştiriler şu eksenlerde yoğunlaşır:
  • “Kadro bazlı maaşlama” yerine işe göre ödeme yapılmasının etik açıdan tartışmalı olabileceği.
  • Ölçüm yöntemlerindeki eksiklikler yüzünden gerçek verimin yanlış değerlendirilebilmesi.
  • Bu sistemin bazı meslek grupları için eşitsizlikler yaratabileceği (ör. farklı unvanlarda çalışanların adil olmayan ödeme dağılımı).

4. Uygulamada Karşılaşılan Hatalar

• Sistemin uygulanmasında ortaya çıkan temel hatalar şunlardır:
  • Performans ölçüm kriterlerinin doğru tanımlanamaması.
  • Bazı durumlarda sürekli ödeme ile ek ödeme arasındaki farkın kaybolması.
  • Puanlama veya değerlendirme sistemlerinde eşitsizlik ve yanlış yönlendirmelerin oluşması.

📌 Sonuç

Yazar, performans sistemlerinin sağlık hizmetlerinde doğru uygulanması durumunda kurumlara fayda sağlayacağını kabul etse de, uygulamada ölçme-değerlendirme hataları, etik çelişkiler ve adil olmayan sonuçların ortaya çıkması gibi ciddi sakıncalar bulunduğunu vurgular. Bu nedenle performans temelli sistemlerin sadece sayısal ölçümlere değil, felsefi ve yapısal açıdan da sağlam temellere oturtulması gerektiğini savunur.